تبلور ارزش ها در جامعه
تبلور ارزش ها در جامعه
نويسنده:ابوالفضل جلال
منبع:روزنامه جام جم
منبع:روزنامه جام جم
هدف اصلي نگارنده اين است که تبليغات چه امکانات و يا محدوديت هاي بنياني اي در ترويج ارزشهاي دفاع مقدس دارد. تبليغات در ترويج ارزشهاي دفاع مقدس ، در نقطه اي از يک پيوستار (طيف) قرار مي گيرد که يک سر آن توانايي کامل و يک سر آن ناتواني کامل است و اين که ما در اين حيطه در کدام سر اين پيوستار قرار داريم؟ ابتدا اين پرسش مطرح مي شود که آيا مي توان براي ترويج ارزشهاي دفاع مقدس از برخي ويژگي هاي خاص تبليغات سود برد يا به تعبير ديگر، آيا مي توان از انواع خاصي از تبليغات براي گسترش ارزشهاي دفاع مقدس بهره گرفت؟ اين مقاله کوششي است براي پاسخگويي به اين پرسشها و امثال آن که در پس زمينه ذهني هر فرد شکل مي گيرد و شناسايي و ارائه تعريفي از ارزشهاي دفاع مقدس و رابطه آن با تبليغات که در جامعه امروز از الزامات ضروري است. هنري مندراس در تعريفي که از ارزش ارائه مي دهد، اشاره مي کند: «ارزش به عنوان چيزي متعالي و برتر، چون چيز بديهي و مطلق که عالي تر کردن آن امکان پذير، اما انکار کردنش معمولا ناممکن است. بر افراد تحميل مي شود.
متاسفانه در منابع مکتوب در دسترس ، تعريف صريحي از ارزشهاي دفاع مقدس به چشم نمي خورد. اين ، بيش از هر چيز نشان مي دهد که ارزشها، مورد تفاهم و توافق نيستند و همانند بسياري از موارد فرهنگي ديگر، تنها وفاقي اجمالي و کلي در اذهان نسبت به آنها موجود است.مي توان گفت اين وضعيت نمودي از يک عادت ديرينه فرهنگي ماست. ما به طور معمول عادت داشته ايم به اجمال ، ايهام ، اشاره و کنايه به اين موضوعات اشاره کنيم. شايد اين عادت خود نشان و نمودي از زماني باشد که وفاق کامل در جامعه برقرار بوده است.تعريف نشدن اين ارزشها يادگار ايامي است که اين ارزشها به واسطه وفاق جمعي و اتفاق نظر تقريبا کامل و صددرصد ميان اصحاب دفاع ، براي ايشان کاملا روشن بوده و نياز به تعريف و تصريح احساس نمي شده است ؛ اما اکنون برخي الزامات در اهداف و شعائر ملي ضرورت يافته است و ارزشهاي دفاع مقدس نيز ياراي تحمل ابهام را ندارد.
اما ارزشهاي دفاع مقدس را نه از روي مصاديق مکتوب که از گفته هاي نسل جنگ که سينه به سينه منتقل شده است اين گونه مي توان تعريف کرد که ارزشهاي دفاع مقدس مواردي است که از ويژگي ماندگار بودن در خاطر برخوردارند مانند، شجاعت ، از خودگذشتگي ، اداي تکليف الهي و... ، اينها همه موارد و مصاديقي هستند که جزو ارزشهاي دفاع مقدس محسوب مي شوند يا مي توان هر آنچه از جنس ارزشهاست و در جريان دفاع مقدس به زيور وجود مزين شده است را جزو ارزشهاي دفاع مقدس دانست.ارزشهايي که اساسا جنگ عراق عليه ايران ، به خاطر آنها شکل گرفت ، مثل عدالتخواهي ، بر هم زدن نظام ظالمانه حاکم بر دنيا، انقلابي بودن و... همچنين مي توان گفت ارزشهايي بوده اند که جنگ ، آنها را متبلور و عيني ساخته است ؛ مثلا فداکاري و ايثار ، شجاعت و استقامت و حقانيت ملي.
ارزشهايي که داراي جنبه عيني اند ، يعني در مرحله مورد نظر از حالت ذهني بودن خارج شده و واقعيت پيدا کرده اند. اين قبيل ارزشها عمدتا ريشه در گذشته مذهبي و فرهنگي ما دارد. به بيان ديگر، بسياري از ارزشها به نوعي تکرار يا بازسازي حوادث و وقايع تاريخي مذهبي است که مردم (به عنوان مخاطبان) از طريق آموزه هاي مذهبي با آنها آشنايي و الفت پيدا کرده اند. به تعبير فني تر، سنتها و فرهنگ سنتي کشور طبعافضاي پشتيبان و زمينه ساز ترويج ارزشهاي دفاع مقدس بوده است. ارزشهايي که علت تامه روز آن شرايط جنگي نبود. شرايط جنگي ، حداکثر مشوقي براي تبلور ارزشهاي دفاع و موثر بر برخي جنبه هاي صوري ارزشها بود.
تبليغات در بنيان و اساس خود برنامه ريزي شده است و لازمه اين تعريف دقيق موضوع و هدف آن است. تبليغات را در ترويج و تبلور هر چه بيشتر و گسترش آن در ميان مردم را مي توان به چند دسته تقسيم کرد.
1 تبليغات کارکردي: شامل تمامي تعريف هايي مي شود که در آنها يک يا چند کارکرد جنگ ، به عنوان ارزشهاي جنگ بر شمرده مي شود ؛ مثلا اين که روحيه جنگي ، حلال و رافع مشکلات داخلي است يا اين که جنگ بنيانگذار تحولات فرهنگي است و... با اين تعريف اين ارزشها آنقدر کلي ، مبهم و متناسب با شرايط روز مي شوند که پيدايش اتفاق نظر جدي درباره آنها، به خوابي خوش تبديل خواهد شد.
2 تبليغاتي که عمدتا مبتني بر ذکر اهميت و لزوم توجه به ارزشهاي دفاع مقدس هستند: در اين گروه از تبليغاتي که کمتر مي توان آنها را واجد ويژگي هاي لازم يک تبليغ دانست ، به چيستي و ماهيت ارزشهاي دفاع مقدس توجه نمي شود ، بلکه به مواردي چون اهميت آنها اشاره مي شود؛ به طور مثال بايد آثار و ارزشهاي جنگ تحميلي يا به نقلي ، تاريخ درست جنگ را به گونه اي نگاشت...
3 تبليغاتي که مبتني بر شيوه هاي حفظ آثار ، ابزار حفظ آثار و... هستند: ما بايد آثار و ارزشهاي جنگ تحميلي را به گونه اي حفظ و نگهداري کنيم که عبرت ساز آينده باشد.
4 تبليغاتي که در آنها به خاستگاه يا خاستگاه هاي ارزشهاي دفاع اشاره شده است. اگر بخواهيم ارزشهاي دفاع مقدس را با چنين ويژگي ها در ميان مردم گسترش دهيم ، به شکلي که هر روز شاهد تبلور درخشان آن ارزشها باشيم هرگز نمي توان به تبليغات با آن تعريف و ويژگي ها اتکا کرد. در تبليغات عنصر اصلي و تعيين کننده را مخاطب تشکيل مي دهد.
مخاطبان تبليغات جنگ يا تبليغات دفاع مقدس چند دسته اند: نيروهاي رزمنده ، جامعه ايراني ، جامعه جهاني ، نيروهاي متجاوز و نسلهاي آينده که بايد امکانات و مواد تبليغاتي و حتي شيوه اجراي آن در مقايسه با شيوه هاي رايج در جهان ، اختصاصي و براساس سابقه تاريخي و آموزه هاي ديني و مذهبي باشد.
تعريف ارزش هاي دفاع مقدس
امروزه جامعه شناسان براي اين ارزشها 5ويژگي اصلي قائلند: 1 عينيت يافتن 2 تاريخي بودن 3 معاصر بودن 4 تبلور در اقشار خاصي از مردم 5 حامل بار معرفتي خاص بودن.متاسفانه در منابع مکتوب در دسترس ، تعريف صريحي از ارزشهاي دفاع مقدس به چشم نمي خورد. اين ، بيش از هر چيز نشان مي دهد که ارزشها، مورد تفاهم و توافق نيستند و همانند بسياري از موارد فرهنگي ديگر، تنها وفاقي اجمالي و کلي در اذهان نسبت به آنها موجود است.مي توان گفت اين وضعيت نمودي از يک عادت ديرينه فرهنگي ماست. ما به طور معمول عادت داشته ايم به اجمال ، ايهام ، اشاره و کنايه به اين موضوعات اشاره کنيم. شايد اين عادت خود نشان و نمودي از زماني باشد که وفاق کامل در جامعه برقرار بوده است.تعريف نشدن اين ارزشها يادگار ايامي است که اين ارزشها به واسطه وفاق جمعي و اتفاق نظر تقريبا کامل و صددرصد ميان اصحاب دفاع ، براي ايشان کاملا روشن بوده و نياز به تعريف و تصريح احساس نمي شده است ؛ اما اکنون برخي الزامات در اهداف و شعائر ملي ضرورت يافته است و ارزشهاي دفاع مقدس نيز ياراي تحمل ابهام را ندارد.
اما ارزشهاي دفاع مقدس را نه از روي مصاديق مکتوب که از گفته هاي نسل جنگ که سينه به سينه منتقل شده است اين گونه مي توان تعريف کرد که ارزشهاي دفاع مقدس مواردي است که از ويژگي ماندگار بودن در خاطر برخوردارند مانند، شجاعت ، از خودگذشتگي ، اداي تکليف الهي و... ، اينها همه موارد و مصاديقي هستند که جزو ارزشهاي دفاع مقدس محسوب مي شوند يا مي توان هر آنچه از جنس ارزشهاست و در جريان دفاع مقدس به زيور وجود مزين شده است را جزو ارزشهاي دفاع مقدس دانست.ارزشهايي که اساسا جنگ عراق عليه ايران ، به خاطر آنها شکل گرفت ، مثل عدالتخواهي ، بر هم زدن نظام ظالمانه حاکم بر دنيا، انقلابي بودن و... همچنين مي توان گفت ارزشهايي بوده اند که جنگ ، آنها را متبلور و عيني ساخته است ؛ مثلا فداکاري و ايثار ، شجاعت و استقامت و حقانيت ملي.
ارزشهايي که داراي جنبه عيني اند ، يعني در مرحله مورد نظر از حالت ذهني بودن خارج شده و واقعيت پيدا کرده اند. اين قبيل ارزشها عمدتا ريشه در گذشته مذهبي و فرهنگي ما دارد. به بيان ديگر، بسياري از ارزشها به نوعي تکرار يا بازسازي حوادث و وقايع تاريخي مذهبي است که مردم (به عنوان مخاطبان) از طريق آموزه هاي مذهبي با آنها آشنايي و الفت پيدا کرده اند. به تعبير فني تر، سنتها و فرهنگ سنتي کشور طبعافضاي پشتيبان و زمينه ساز ترويج ارزشهاي دفاع مقدس بوده است. ارزشهايي که علت تامه روز آن شرايط جنگي نبود. شرايط جنگي ، حداکثر مشوقي براي تبلور ارزشهاي دفاع و موثر بر برخي جنبه هاي صوري ارزشها بود.
رابطه تبليغات و ارزشهاي دفاع مقدس
ارتباطات ، گستره اي است که بخش عمده اي از تبليغات را در خود جاي داده است. براي گسترش هر چه موفق تر ارزشهاي دفاع مقدس بايد محدوديت هاي بنياني تبليغات را مدنظر قرار داد تبليغات در مفهوم کنوني آن ، در واقع چيزي نيست جز اقدامات سامانمند و معطوف به هدفي که به منظور تامين منافع يک يا چند گروه ، در قالب ترغيب مخاطبان به انجام کار يا کارهاي مشخص انجام مي شود. اين عمل به طور مشخص مختص جامعه اي است که در آن تخصصي نشدن و تفکيک نيازها و نقشهاي اجتماعي حادث شده باشد.در جهان امروزي تبليغات به عنوان ابزاري برنده هميشه مطرح بوده است و مي توان به نوعي تبليغات را سرمنشائ و لازمه تمام فعاليت هاي اجتماعي ، اقتصادي و فرهنگي جامعه دانست ، چرا که تبليغات در ارائه مدها و متدها در اجتماع و نيز روشهاي زندگي و مدلهاي اقتصادي و غيره نقش عظيم و پر اهميت دارد؛ البته بايد ميان ارشاد و تبليغ تفاوت قائل باشيم چون ارشاد مساله اي است که منجر به شناخت ادراکي مي شود و تبليغ دگرگون کردن عقايد عمومي از راههاي غيرمستقيم و احيانا پنهاني با وسايلي مانند زبان ، خط، تصوير و... است.تبليغات در بنيان و اساس خود برنامه ريزي شده است و لازمه اين تعريف دقيق موضوع و هدف آن است. تبليغات را در ترويج و تبلور هر چه بيشتر و گسترش آن در ميان مردم را مي توان به چند دسته تقسيم کرد.
1 تبليغات کارکردي: شامل تمامي تعريف هايي مي شود که در آنها يک يا چند کارکرد جنگ ، به عنوان ارزشهاي جنگ بر شمرده مي شود ؛ مثلا اين که روحيه جنگي ، حلال و رافع مشکلات داخلي است يا اين که جنگ بنيانگذار تحولات فرهنگي است و... با اين تعريف اين ارزشها آنقدر کلي ، مبهم و متناسب با شرايط روز مي شوند که پيدايش اتفاق نظر جدي درباره آنها، به خوابي خوش تبديل خواهد شد.
2 تبليغاتي که عمدتا مبتني بر ذکر اهميت و لزوم توجه به ارزشهاي دفاع مقدس هستند: در اين گروه از تبليغاتي که کمتر مي توان آنها را واجد ويژگي هاي لازم يک تبليغ دانست ، به چيستي و ماهيت ارزشهاي دفاع مقدس توجه نمي شود ، بلکه به مواردي چون اهميت آنها اشاره مي شود؛ به طور مثال بايد آثار و ارزشهاي جنگ تحميلي يا به نقلي ، تاريخ درست جنگ را به گونه اي نگاشت...
3 تبليغاتي که مبتني بر شيوه هاي حفظ آثار ، ابزار حفظ آثار و... هستند: ما بايد آثار و ارزشهاي جنگ تحميلي را به گونه اي حفظ و نگهداري کنيم که عبرت ساز آينده باشد.
4 تبليغاتي که در آنها به خاستگاه يا خاستگاه هاي ارزشهاي دفاع اشاره شده است. اگر بخواهيم ارزشهاي دفاع مقدس را با چنين ويژگي ها در ميان مردم گسترش دهيم ، به شکلي که هر روز شاهد تبلور درخشان آن ارزشها باشيم هرگز نمي توان به تبليغات با آن تعريف و ويژگي ها اتکا کرد. در تبليغات عنصر اصلي و تعيين کننده را مخاطب تشکيل مي دهد.
مخاطبان تبليغات جنگ يا تبليغات دفاع مقدس چند دسته اند: نيروهاي رزمنده ، جامعه ايراني ، جامعه جهاني ، نيروهاي متجاوز و نسلهاي آينده که بايد امکانات و مواد تبليغاتي و حتي شيوه اجراي آن در مقايسه با شيوه هاي رايج در جهان ، اختصاصي و براساس سابقه تاريخي و آموزه هاي ديني و مذهبي باشد.
ابزار مناسب
يکي از وظايف تبليغات دفاع مقدس اين است که همه آنچه را به نام فرهنگ جبهه از دوران 8 سال جنگ تحميلي به يادگار مانده است از ورطه فراموشي رها سازد و با انتقال آن از سينه ها و خاطره ها به کتاب و فيلم و...از حذف و انهدام آن جلوگيري کند.براي گسترش هر چه موفق تر ارزشهاي دفاع مقدس لازم است محدوديت هاي بنياني تبليغات را مدنظر قرار داد و با احتراز از جاذبه ظاهري آن ، ابزار مناسب براي ترويج اين ارزشها را شناخت و بدان متمسک شد.در اين تبليغات غيرمستقيم و هنري راهگشاتر خواهد بود. احتراز از پرداخت مستقيم و غير هنري به ارزشهاي دفاع مقدس ، خلق فضاي پشتيباني ياد شده را تسهيل و از مقاومت هاي رواني ناشي از تکرار و تشابه جلوگيري مي کند.تازه های مقالات
ارسال نظر
در ارسال نظر شما خطایی رخ داده است
کاربر گرامی، ضمن تشکر از شما نظر شما با موفقیت ثبت گردید. و پس از تائید در فهرست نظرات نمایش داده می شود
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}